Het Grote Rode Boek

01

Productiviteit en welvaart

Wat zorg, onderwijs, juridisch advies en administratie duur maakt, is vooral de tijd van geschoolde mensen. AI kan een groeiend deel van dat werk doen tegen een fractie van de kosten. Als we dat goed regelen, bereikt die welvaart iedereen, niet alleen wie nu een specialist kan betalen.

Met hulp van AI losten klantenservicemedewerkers gemiddeld 14% meer vragen per uur op (Brynjolfsson, Li & Raymond, 2023), en hadden professionals 40% minder tijd nodig voor schrijftaken, terwijl de kwaliteit met 18% steeg (Noy & Zhang, Science, 2023).

02

Minder werkdruk

Saai, repetitief werk, zoals gegevens invoeren, formulieren verwerken, roosters maken en routinerapportages, is precies waar AI goed in is. Als dat werk verdwijnt, kunnen de uren die het kostte terug naar mensen: als een kortere werkweek, of als tijd voor zinvol menselijk werk zoals zorg, onderwijs en vakmanschap.

03

Betere zorg

AI helpt artsen nu al om scans te beoordelen en ziektes eerder op te sporen. Ze versnelt de ontwikkeling van medicijnen door veelbelovende moleculen te selecteren, en ze neemt papierwerk over van verpleegkundigen en artsen, wat de personeelstekorten verlicht.

In een tussentijdse analyse van de Zweedse MASAI-studie naar borstkankerscreening (80.000 vrouwen) vond screening met AI-ondersteuning 20% meer kankers dan de standaard dubbele beoordeling, terwijl de leeswerklast van radiologen met 44% daalde (The Lancet Oncology, 2023).

04

Wetenschap en klimaat

AI versnelt onderzoek naar eiwitten, nieuwe materialen, betere batterijen en het beheer van stroomnetten die op wind- en zonne-energie draaien. Sneller onderzoek betekent snellere antwoorden op ziekte en klimaatverandering.

AlphaFold van DeepMind heeft de structuur voorspeld van vrijwel alle 200 miljoen bekende eiwitten. Demis Hassabis en John Jumper deelden hiervoor de helft van de Nobelprijs voor Scheikunde 2024.

05

Toegang voor iedereen

Goed advies hangt nu af van je inkomen en je netwerk. AI kan iedereen een persoonlijke bijlesdocent, een doktersassistent en een juridisch adviseur in de broekzak geven, in elke taal en op elk uur. Dat vermindert ongelijkheid, mits de toegang betaalbaar is en de hulpmiddelen betrouwbaar zijn.

06

Een betere overheid

AI kan bureaucratie verminderen, aanvragen sneller afhandelen en mensen helpen die tussen instanties klem komen te zitten. Dat moet zorgvuldig gebeuren: met transparante systemen, menselijke toetsing van elk besluit dat iemands leven raakt, en een echt recht op bezwaar.

Wat er misgaat zonder zorgvuldigheid: in de toeslagenaffaire werden tienduizenden ouders ten onrechte als fraudeur behandeld, mede door een risicomodel dat nationaliteit gebruikte. Het kabinet trad daarover in januari 2021 af.

01

Universeel basisinkomen

Elke burger ontvangt een onvoorwaardelijk maandelijks inkomen, betaald uit de opbrengsten van AI. Zo heeft iedereen een stevige bodem terwijl de arbeidsmarkt verandert.

In de praktijk getest. Finland (2017–2018) gaf 2.000 werklozen €560 per maand; de ontvangers meldden meer welzijn en minder stress, met kleine effecten op werk. In Kenia volgt de studie van GiveDirectly zo’n 23.000 mensen in 195 dorpen, van wie sommigen 12 jaar lang uitkeringen ontvangen. In de VS steeg voltijdwerk sneller onder de 125 ontvangers in Stockton dan in de controlegroep; de OpenResearch-studie (1.000 ontvangers, $1.000 per maand gedurende drie jaar) zag in het eerste jaar een sterke daling van stress die later wegebde, en een kleine afname van werk van ongeveer 1,3 uur per week.

02

Belast AI en kapitaal, niet arbeid

Nu wordt arbeid zwaar belast en kapitaal licht. Naarmate machines meer werk doen, holt dat model de belastinggrondslag uit, juist wanneer ondersteuning het hardst nodig is. Wij verleggen de last naar waar de waarde ontstaat: AI-winsten, grootschalige rekenkracht, commercieel gebruik van data en zeer grote vermogens. Dit wordt vaak een robotbelasting genoemd.

03

Een volksfonds

Een staatsinvesteringsfonds neemt belangen in AI-bedrijven en -infrastructuur en keert elke burger een jaarlijks dividend uit. Zo wordt iedereen mede-eigenaar van de technologie die zijn werk overneemt.

Voorbeelden: het Noorse oliefonds (Government Pension Fund Global), medio 2026 ongeveer $2,4 biljoen waard, laat zien dat een staat de rijkdom van een nationale hulpbron namens zijn burgers kan bezitten. Het Permanent Fund van Alaska keert sinds 1982 elk jaar een dividend uit aan iedere rechthebbende inwoner.

04

Gratis of bijna gratis basisvoorzieningen

Naarmate AI de kosten van dienstverlening verlaagt, moeten de basisvoorzieningen gratis of bijna gratis worden voor iedereen: zorg, onderwijs, openbaar vervoer, energie en wonen. De besparingen door automatisering gaan naar de samenleving, niet alleen naar aandeelhouders.

05

Een kortere werkweek met behoud van loon

Als er minder werk is, verdelen we het werk dat overblijft, in plaats van de een overbelast en de ander zonder baan te laten. De werkuren gaan omlaag, het loon niet.

In de Britse proef met een vierdaagse werkweek in 2022 gingen 56 van de 61 deelnemende organisaties na afloop door, 18 daarvan permanent. Bij de 23 die financiële gegevens aanleverden, steeg de omzet tijdens de proef gemiddeld met 1,4%.

06

Publieke AI als nutsvoorziening

Net als water en elektriciteit hoort de AI waarvan de samenleving afhankelijk is niet alleen in handen te zijn van een paar bedrijven. Wij investeren in publieke AI: open modellen, publieke rekenkracht en publieke data-infrastructuur, onder democratisch toezicht en beschikbaar voor elke burger, school, elk ziekenhuis en elk bedrijf.